بقعه و گورستان دانشمند آتا در شمال شهر گنبد و شمال شرق آق‌قلعه ، نزديك مرز ايران و تركمنستان و در شرق روستاى « اينچه‌برون » ، بقعه‌اى بنام دانشمند « داليشمان » وجود دارد كه مورد توجه تراكمه است . نام اصلى اين شخص را بوميان « محمد دوردى » ، « ملا على » ، « مولانا على » و « دانشمان عطه » مىدانند كه صاحب فضل و دانش وافرى نيز بوده است . در خود روستاى اينچه‌برون اهالى بر اين باورند كه ملا على دانشمند در همين مكان به ش‌هادت رسيده و بلافاصله او را در محل دفن كردند . قبر وى تا مدت‌ها عارى از هر نوع قبه و بنايى بود ، آنچه را هم كه اكنون وجود دارد ، بعدها بنا نمودند . اما باور ديگرى هم دربارهء اين شخصيت وجود دارد مبنى بر آن‌كه وى به‌خاطر شرايط نامساعد ايجادشده پس از حمله مغول در ماوراء النهر ، به سوى ايران آمد . ولى در همان اوايل م‌هاجرت در شمال رود اترك بوسيله بيابانگردان غارتگز به قتل رسيد . سپس چند تن از بوميان منطقه او را به جانب جنوب رود اترك ، منتقل كرده و دفن نمودند . اندكى بعد احتمالا بخاطر فرسايش‌هاى طبيعى از جمله طغيان آب رود اترك ، جسد را پس از تشيع مجدد به محل بقعه فعلى به خاك سپردند . دفن وى در اين محدوده به احتمال زياد بخاطر وجود قبرستان بسيار قديمى بوده است كه اخيرا سنگ قبرى به تاريخ 1140 ه . ق از آنجا بدست آمده است . البته قدمت اين قبرستان مربوط به خيلى پيش از اين تاريخ مىباشد . دانشمند آتا خود در اواخر قرن 7 و اوايل قرن 8 ه . ق مىزيست . وى به نوشته فخر الدين بن على بن حسين واعظ كاشفى در كتاب « رشحات عين الحيات » ، به همراه مير كلال از شاگردان ، خلفا و مريدان خواجه محمد بابا سلماسى بودند . اصل و منشاء حيات اجتماعى او را با اندكى احتياط علمى مىتوان به بخارا و متعلق به تيره گورلك آتا دانست . او را گروهى از انديشمندان منتسب به سلسله صوفيان نقشبنديه نموده‌اند كه با توجه به زندگى در بخارا ، زياد دور از ذهن و واقعيت نخواهد بود . مزار وى همانگونه كه ذكر شد مدت‌ها عارى از هر نوع قبه و بنائى بود ، آنچه را هم كه اكنون وجود دارد ، از جمله گنبد آن ، بعدها احداث گرديد كه بقعه‌اى چهارگوش با گنبد شش ضلعى آهنى سفيدرنگ است . يك آب‌انبار ( لارى ) بزرگ هم در حاشيه بنا قرار گرفته كه از آب باران پر مىشود تا در مواقع ضرورى از آن بهره گيرند . در جانب جنوبى و غرب اين گنبد